|
การประเมินดัชนีความเปราะบางต่อความร้อนเชิงพื้นที่เพื่อสนับสนุนการวางแผนเมืองที่ยืดหยุ่นต่อสภาพภูมิอากาศในกรุงเทพมหานคร |
|---|---|
| รหัสดีโอไอ | |
| Title | การประเมินดัชนีความเปราะบางต่อความร้อนเชิงพื้นที่เพื่อสนับสนุนการวางแผนเมืองที่ยืดหยุ่นต่อสภาพภูมิอากาศในกรุงเทพมหานคร |
| Creator | นฤมล หนูนคง |
| Contributor | มานัส ศรีวณิช, ที่ปรึกษา |
| Publisher | มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ |
| Publication Year | 2568 |
| Keyword | ที่ดินจัดหาประโยชน์, การจัดรูปที่ดินเพื่อพัฒนาพื้นที่, แบบจำลองโลจิสติกรีเกรสชั่น, แบบจำลองราคาฮีโดนิก, มูลค่าที่ดิน, Reserved land, Land readjustment, Logistic regression, Hedonic price model, Land value |
| Abstract | การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศร่วมกับการขยายตัวของเมืองส่งผลให้เมืองขนาดใหญ่เผชิญกับความรุนแรงของปรากฏการณ์เกาะความร้อนในเมืองเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง กรุงเทพมหานครซึ่งมีความหนาแน่นของประชากรและสิ่งปลูกสร้างสูง จึงมีแนวโน้มเผชิญความเสี่ยงจากความร้อนที่แตกต่างกันในเชิงพื้นที่ โดยเฉพาะต่อกลุ่มประชากรที่มีความเปราะบางต่อสภาพภูมิอากาศ การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) วิเคราะห์ระดับและรูปแบบการกระจายเชิงพื้นที่ของความเปราะบางต่อความร้อนในกรุงเทพมหานคร (2) ระบุพื้นที่เสี่ยงและกลุ่มประชากรเปราะบาง และ (3) เสนอแนะแนวทางเชิงพื้นที่และมาตรการเชิงนโยบายเพื่อสนับสนุนการวางแผนเมืองที่ยืดหยุ่นต่อสภาพภูมิอากาศ การศึกษานี้ใช้การวิเคราะห์เชิงพื้นที่ด้วยระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS) โดยบูรณาการข้อมูลสิ่งแวดล้อมและข้อมูลประชากรเข้าด้วยกัน ข้อมูลสิ่งแวดล้อมประกอบด้วยอุณหภูมิพื้นผิวดิน (Land Surface Temperature: LST) ที่ได้จากข้อมูลดาวเทียม ร่วมกับดัชนีพืชพรรณ (NDVI) และดัชนีพื้นที่สิ่งปลูกสร้าง (NDBI) ขณะที่ข้อมูลด้านสังคมและประชากรใช้ตัวชี้วัดของกลุ่มประชากรเปราะบาง ได้แก่ ความหนาแน่นของประชากร สัดส่วนเด็กอายุ 0–4 ปี สัดส่วนผู้สูงอายุ 65 ปีขึ้นไป สัดส่วนผู้พิการ และสัดส่วนผู้ป่วย โดยนำข้อมูลทั้งหมดมาปรับมาตรฐาน (Normalization) และนำมาสังเคราะห์เป็นดัชนีความเปราะบางต่อความร้อน (Heat Vulnerability Index: HVI) งานวิจัยนี้เสนอกรอบการประเมินดัชนีความเปราะบางต่อความร้อน (HVI) โดยบูรณาการเทคนิคกระบวนการวิเคราะห์เชิงลำดับชั้น (Analytic Hierarchy Process: AHP) ร่วมกับระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS) เพื่อถ่วงน้ำหนักปัจจัยเชิงกายภาพและสังคมอย่างเป็นระบบ ซึ่งช่วยขยายกรอบการศึกษา จากการวิเคราะห์เกาะความร้อนเมืองที่เน้นอุณหภูมิพื้นผิวเพียงอย่างเดียว ไปสู่การประเมินความเหลื่อมล้ำเชิงพื้นที่ด้านความสามารถในการปรับตัวต่อสภาพภูมิอากาศ ผลการศึกษาพบว่า จากการประเมินทั้ง 50 เขตของกรุงเทพมหานคร ผลการวิเคราะหพื้นที่เสี่ยงความร้อนแต่ละระดับชั้นความเสี่ยงในพื้นที่กรุงเทพมหานคร มีทั้งหมด 4 ระดับ ได้แก่ พื้นที่เสี่ยงความร้อนสูงมาก จำนวน 6 เขต ได้แก่ เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย เขตพระนคร เขตสัมพันธ์วงศ์ เขตธนบุรี เขตบางซื่อ และเขตสาทร พื้นที่เสี่ยงความร้อนสูง จำนวน 19 เขต พื้นที่เสี่ยงความร้อนปานกลาง จำนวน 19 เขต และพื้นที่เสี่ยงระดับความร้อนต่ำ โดยพื้นที่เปราะบางสูงส่วนใหญ่กระจายตัวอยู่ในเขตเมืองชั้นในและพื้นที่รอยต่อการขยายตัวของเมือง ซึ่งมีความหนาแน่นของประชากรและสิ่งปลูกสร้างสูง รวมทั้งมีข้อจำกัดด้านพื้นที่สีเขียวเชิงฟังก์ชันและพื้นที่สาธารณะที่สามารถรองรับการปรับตัวต่อความร้อนได้อย่างเพียงพอ ผลการศึกษาสะท้อนให้เห็นว่าความเปราะบางต่อความร้อนในกรุงเทพมหานครไม่ได้ขึ้นอยู่กับระดับอุณหภูมิพื้นผิวเพียงอย่างเดียวแต่ยังสัมพันธ์กับโครงสร้างประชากร ความหนาแน่นของการใช้ประโยชน์ที่ดิน และศักยภาพในการเข้าถึงโครงสร้างพื้นฐานด้านสาธารณสุขและพื้นที่รองรับการปรับตัวของประชาชน ซึ่งสะท้อนลักษณะความเหลื่อมล้ำเชิงพื้นที่ด้านสภาพภูมิอากาศในเมือง ทั้งนี้ ผลการศึกษาสามารถใช้เป็นฐานข้อมูลเชิงพื้นที่เพื่อสนับสนุนการกำหนดมาตรการลดความเสี่ยงจากความร้อนในเมือง เช่น การเพิ่มพื้นที่สีเขียว การจัดพื้นที่หลบร้อน และการวางแผนโครงสร้างพื้นฐานเมืองที่คำนึงถึงกลุ่มประชากรเปราะบาง เพื่อสนับสนุนการพัฒนาเมืองที่ยืดหยุ่นต่อสภาพภูมิอากาศและลดความเสี่ยงจากความร้อนในกรุงเทพมหานครอย่างยั่งยืนในอนาคต |
