|
มาตรการที่เหมาะสมในการตรวจสอบดุลพินิจการสั่งคดีของพนักงานอัยการ: ศึกษากรณีพนักงานอัยการมีคำสั่งไม่ฟ้องคดีอาญา |
|---|---|
| รหัสดีโอไอ | |
| Title | มาตรการที่เหมาะสมในการตรวจสอบดุลพินิจการสั่งคดีของพนักงานอัยการ: ศึกษากรณีพนักงานอัยการมีคำสั่งไม่ฟ้องคดีอาญา |
| Creator | ประภาพรรณ พงศ์ศุภะมงคล |
| Contributor | สุรศักดิ์ ลิขสิทธิ์วัฒนกุล, ที่ปรึกษา |
| Publisher | มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ |
| Publication Year | 2568 |
| Keyword | ดุลพินิจของพนักงานอัยการ, คำสั่งไม่ฟ้องคดี, การตรวจสอบและถ่วงดุล, พนักงานสอบสวน, องค์กรฝ่ายปกครอง, Discretion of public prosecutors, Non-prosecution order, Checks and balances, Inquiry official, Administrative organization |
| Abstract | กลไกการตรวจสอบคำสั่งไม่ฟ้องคดีอาญาของพนักงานอัยการเป็นหนึ่งในกระบวนการยุติธรรมทางอาญาถือเป็นกระบวนการที่มีความสำคัญกระบวนการหนึ่งของรัฐในการอำนวยความยุติธรรมและสามารถคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชนได้ ซึ่งจากการศึกษาองค์กรผู้มีอำนาจในการตรวจสอบคำสั่งไม่ฟ้องคดีอาญาของไทยแล้ว พบว่า กระบวนการตรวจสอบดังกล่าวประกอบด้วยองค์กรภายใน คือ องค์กรอัยการที่ตรวจสอบตามลำดับการบังคับบัญชา และองค์ภายนอก คือ องค์กรตำรวจและองค์กรฝ่ายปกครอง ซึ่งความแตกต่างขององค์กรเช่นนี้ส่งผลให้การตรวจสอบไม่เป็นไปในทิศทางเดียวกัน อันเป็นปัญหาในทางปฏิบัติประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาเป็นบทกฎหมายหลักที่กำหนดกลไกการตรวจสอบคำสั่งไม่ฟ้องคดีอาญาของพนักงานอัยการ โดยกำหนดให้ในกรณีที่เป็นคดีที่เกิดขึ้นในพื้นที่กรุงเทพมหานคร ให้ส่งสำนวนการสอบสวนพร้อมคำสั่งไม่ฟ้องไปยังผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ รองผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ หรือผู้ช่วยอธิบดีกรมตำรวจ ส่วนในกรณีคดีที่เกิดขึ้นในพื้นที่จังหวัดอื่นที่เป็นคดีซึ่งไม่อยู่ในความรับผิดชอบของเจ้าหน้าที่ตำรวจ ให้ส่งสำนวนการสอบสวนพร้อมคำสั่งไม่ฟ้องไปยังผู้ว่าราชการจังหวัด และสำหรับกรณีคดีที่อยู่ในความรับผิดชอบของเจ้าหน้าที่ตำรวจ ให้ส่งสำนวนการสอบสวนพร้อมคำสั่งไม่ฟ้องไปยังผู้บัญชาการภูธรภาค หรือรองผู้บัญชาการภูธรภาค ซึ่งเป็นผู้บังคับบัญชาของพนักงานสอบสวนผู้รับผิดชอบพิจารณาดำเนินการตามลำดับ ประกอบกับในปี พ.ศ. 2558 กฎหมายได้มีการลดบทบาทของผู้ว่าราชการจังหวัดในการพิจารณาในกรณีเช่นว่านี้ลง โดยให้เหลือเพียงคดีอยู่ในอำนาจการสอบสวนของพนักงานสอบสวนฝ่ายปกครองและคดีที่อยู่ในอำนาจของศาลแขวงเท่านั้น การที่กฎหมายกำหนดไว้เช่นนี้ย่อมทำให้กระบวนการดังกล่าวค่อนข้างสลับซับซ้อนขาดความเป็นเอกภาพ อีกทั้ง ในส่วนขององค์กรที่พิจารณาโดยเฉพาะอย่างยิ่งองค์กรฝ่ายปกครองก็มิได้มีบุคลากรที่มีความเชี่ยวชาญทางด้านการสอบสวนมากพอที่จะช่วยเหลือและกลั่นกรองในการตรวจพิจารณาความเห็นแย้งของพนักงานอัยการซึ่งเป็นผู้ที่มีความเชี่ยวชาญทางด้านกฎหมายเป็นอย่างดี อันเป็นข้อบกพร่องที่อาจส่งผลกระทบถึงสิทธิเสรีภาพของประชาชน รวมถึงกระทบถึงประสิทธิภาพและการอำนวยความยุติธรรมทางอาญาหากพิจารณาเปรียบเทียบกลไกการตรวจสอบคำสั่งไม่ฟ้องคดีอาญาของพนักงานอัยการของนานาอารยประเทศแล้วกลับไม่พบว่ามีการกำหนดให้องค์กรฝ่ายปกครอง (ผู้ว่าราชการจังหวัด) เป็นผู้พิจารณาคำสั่งดังกล่าวแต่อย่างใด โดยส่วนใหญ่จะกำหนดเป็นองค์กรกลางขึ้นมาเพื่อพิจารณาโดยเฉพาะ หรือใช้การยื่นคำร้องต่อศาลโดยผู้เสียหายเสียมากกว่า แต่ทั้งนี้ กลไกการตรวจสอบของแต่ละประเทศนั้นก็ขึ้นอยู่กับบริบทสังคม โครงสร้างการบริหารราชการ รวมถึงกฎหมายหลักที่ใช้บังคับว่าแต่ละประเทศกำหนดไว้เช่นไร ดังนั้น กระบวนการตรวจสอบคำสั่งไม่ฟ้องคดีอาญาของพนักงานอัยการจึงควรมีการปฏิรูปเชิงโครงสร้างโดยเน้นการสร้างความเป็นเอกภาพในการตรวจสอบ ทั้งการเสริมสร้างความเข้มแข็งในการตรวจสอบภายในตามสายบังคับบัญชา และการปรับปรุงบทบาทขององค์กรภายนอกให้มีความเหมาะสม โดยกำหนดองค์กรตำรวจเป็นองค์กรเดียวที่มีอำนาจในการพิจารณา หากแต่จะต้องมีการปรับเปลี่ยนต้องมีการกำหนดตัวบุคคลในการพิจารณาตรวจสอบในกรณีดังกล่าวให้มีระดับเท่าเทียมดุจกันทั้งในกรุงเทพมหานคร และในจังหวัดอื่น เพื่อให้การพิจารณาทั้งในกรุงเทพมหานครและในจังหวัดอื่นได้รับการพิจารณาจากบุคคลในระดับชั้นยศที่ใกล้เคียงดุจกัน และมีความรู้ความสามารถที่ใกล้เคียงกัน รวมถึงไม่ควรกำหนดให้พนักงานสอบสวนทำความเห็นในสำนวนก่อนส่งสำนวนให้พนักงานอัยการ เพื่อลดอคติจากการยืนยันดุลพินิจเดิมของเจ้าหน้าที่ และเพื่อให้กระบวนการตรวจสอบความเห็นแย้งสะท้อนภาพข้อเท็จจริงในสำนวนอย่างเป็นธรรมที่สุด ข้อเสนอแนะเหล่านี้มุ่งหวังเพื่อยกระดับกระบวนการยุติธรรมทางอาญาของไทยให้มีความน่าเชื่อถือ โปร่งใส และสามารถอำนวยความยุติธรรมให้แก่ประชาชนได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด |
