|
การส่งเสริมอัตลักษณ์ย่านผ่านการออกแบบเปลือกสถาปัตยกรรมในพื้นที่ขยายใหม่เกาะรัตนโกสินทร์: กรณีศึกษาย่านนางเลิ้ง |
|---|---|
| รหัสดีโอไอ | |
| Title | การส่งเสริมอัตลักษณ์ย่านผ่านการออกแบบเปลือกสถาปัตยกรรมในพื้นที่ขยายใหม่เกาะรัตนโกสินทร์: กรณีศึกษาย่านนางเลิ้ง |
| Creator | รัฐฟ้า ดวงดาว |
| Contributor | ศิวาพร กลิ่นมาลัย, ที่ปรึกษา |
| Publisher | มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ |
| Publication Year | 2568 |
| Keyword | การสร้างสรรค์พื้นที่เมือง, ย่านวัฒนธรรม, อัตลักษณ์ถิ่นที่, เปลือกสถาปัตยกรรม, Placemaking, Cultural district, District identity, Architectural facade |
| Abstract | จากแผนแม่บทการอนุรักษ์และพัฒนากรุงรัตนโกสินทร์ฉบับใหม่ พ.ศ. 2561-2575 ที่ขยายขอบเขตพื้นที่ต่อเนื่องสู่แนวคลองผดุงกรุงเกษม มีเป้าหมายเชิงยุทธศาสตร์ในการเปลี่ยนผ่านพื้นที่สู่การเป็นย่านสร้างสรรค์เพื่อดึงดูดนักท่องเที่ยวสู่การพัฒนาเศรษฐกิจ ส่งผลให้ย่านวัฒนธรรมเดิมประสบปัญหาความไม่ซึมซับจากธุรกิจใหม่ที่แทรกแซงเข้ามาในพื้นที่ชุมชนเดิม อันจะทำให้ย่านขาดภาพจำสู่การรับรู้ความรู้สึกต่อสถานที่ของนักท่องเที่ยวและผู้มาเยือนท่ามกลางพลวัตการพัฒนาเมืองสมัยใหม่ เปลือกสถาปัตยกรรมเป็นรูปแบบทางกายภาพสำคัญที่ทำหน้าที่โดยตรงต่อสื่อสารอัตลักษณ์ของย่านต่อสาธารณะ งานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ย่านวัฒนธรรมในขอบเขตใหม่ที่มีศักยภาพแต่ยังมีอัตลักษณ์ทางกายภาพที่ไม่ชัดเจนเพื่อสร้างแนวทางและข้อเสนอแนะการออกแบบเปลือกอาคารเพื่อสร้างภาพจำและรักษาความดั้งเดิมของพื้นที่ไปพร้อมกับการพัฒนาเมืองที่จะเกิดขึ้น โดยระเบียบวิธีการวิจัยแบ่งออกเป็น (1) การคัดเลือกพื้นที่ศึกษาโดยใช้เกณฑ์พิจารณาศักยภาพพื้นที่ประเมินย่านวัฒนธรรมในขอบเขต 5 แห่ง เพื่อคัดเลือกย่านกรณีศึกษาที่ยังมีอัตลักษณ์ไม่ชัดเจนอันได้แก่ ย่านนางเลิ้ง จากการถูกล้อมรอบด้วยถนนหลายสายที่มีอิทธิพลต่อรูปแบบสถาปัตยกรรมหลากหลายอันจะลดทอนภาพจำทางกายภาพ (2) การสำรวจรูปด้านถนน ลักษณะสถาปัตยกรรม และองค์ประกอบเปลือกอาคารอันได้แก่ สี วัสดุ รูปแบบบานประตูหน้าต่าง ช่องระบายอากาศ ซุ้มประตู ส่วนตกแต่ง และป้ายสัญลักษณ์ของย่านที่ผ่านการคัดเลือก รวมถึง (3) วิเคราะห์ผลการรับรู้อัตลักษณ์ย่านผ่านองค์ประกอบเปลือกอาคารดังกล่าวทั้งจากแบบสอบถามคนนอกชุมชนจำนวน 406 คนและแบบสัมภาษณ์คนในชุมชนจำนวน 12 คน โดยหลังจากการคัดเลือกเส้นถนนนครสวรรค์-พะเนียงในย่านนางเลิ้งเป็นกรณีศึกษาผ่านการพบตึกแถวอันจะมีรูปแบบเป็นตัวแทนพื้นที่ ผลการวิจัยพบว่า บุคคลทั่วไปนอกชุมชนรับรู้ความเป็นย่านผ่านป้ายตลาด ชื่อร้านค้า และสัญลักษณ์ตรอกซอย เช่นเดียวกับคนในชุมชนที่รับรู้ความเป็นย่านผ่านป้าย รูปแบบตัวอักษรดั้งเดิมในพื้นที่และสีเปลือกอาคาร โดยรูปแบบประตูหน้าต่างและช่องระบายอากาศที่มีลักษณะคล้ายกับในพื้นที่อื่น ไม่ส่งผลต่อการรับรู้ความเป็นย่าน ซึ่งป้าย สัญลักษณ์ ตัวอักษร ที่ทั้งคนนอกและในชุมชนรับรู้อัตลักษณ์ย่านเด่นชัดร่วมกันนำไปสู่ความจำเป็นต่อการจัดการรูปแบบให้มีสี ลักษณะ และตำแหน่งเหนือช่องประตูเป็นระเบียบในรูปแบบเดียวกัน ในขณะที่สีและรูปแบบซุ้มประตูที่คนนอกรับรู้ในภาพรวมมากกว่านำไปสู่การคงสภาพรูปแบบเดิมไว้ไม่ให้มีส่วนต่อเติมบดบังเพื่อการรับรู้ระดับสายตาอย่างชัดเจน และกลุ่มองค์ประกอบในส่วนวัสดุ ประตูหน้าต่าง ช่องระบายอากาศและส่วนตกแต่งที่ไม่ก่อให้เกิดการรับรู้ความเป็นย่าน นำไปสู่กรอบการจัดการที่สามารถเปลี่ยนแปลงรูปแบบได้ตามการใช้งาน ผลการศึกษานี้เป็นกรอบแนวคิดและฐานข้อมูลสำคัญที่จะนำไปสู่แนวทางการออกแบบเปลือกอาคารเพื่อปรับใช้กับกลุ่มอาคารดั้งเดิมที่มีรูปแบบมาตรฐาน และอาคารสมัยใหม่ที่ไม่มีรูปแบบมาตรฐานเพื่อจัดการ คงสภาพ และเปลี่ยนแปลงองค์ประกอบเปลือกอาคารอย่างเหมาะสม ทั้งนี้เพื่อเป็นกรอบแนวทางสำหรับหน่วยงานภาครัฐและเอกชนในอนาคต เพื่อสร้างสมดุลระหว่างการพัฒนาอัตลักษณ์ย่านผ่านสถาปัตยกรรมเพื่อรองรับคนนอกชุมชนไปพร้อมกับการคงความรู้สึกต่อสถานที่ของคนในชุมชนเดิมได้อย่างยั่งยืน |
