|
แนวทางการเพิ่มพื้นที่สีเขียวเพื่อปรับปรุงสภาวะน่าสบายทางความร้อนภายนอกอาคาร: กรณีศึกษาบล็อกที่อยู่อาศัยที่มีสัณฐานวิทยาแตกต่างกัน |
|---|---|
| รหัสดีโอไอ | |
| Title | แนวทางการเพิ่มพื้นที่สีเขียวเพื่อปรับปรุงสภาวะน่าสบายทางความร้อนภายนอกอาคาร: กรณีศึกษาบล็อกที่อยู่อาศัยที่มีสัณฐานวิทยาแตกต่างกัน |
| Creator | วนิชพร วีระรัตน์ |
| Contributor | ดารณี จารีมิตร, ที่ปรึกษา |
| Publisher | มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ |
| Publication Year | 2568 |
| Keyword | สัณฐานวิทยา, บล็อกที่อยู่อาศัย, สภาวะน่าสบายทางความร้อน, พื้นที่สีเขียว, Morphology, Residential blocks, Outdoor thermal comfort, Green space, ENVI-met |
| Abstract | ภาวะโลกร้อนส่งผลให้อุณหภูมิสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องและกระทบต่อสภาวะน่าสบายทางความร้อน โดยกรุงเทพมหานครเป็นพื้นที่ที่มีความเสี่ยงต่อ Heat Hazard จากบริบทเมืองที่มีความหนาแน่น ซึ่งสะท้อนถึงความจำเป็นในการทำความเข้าใจบทบาทของรูปแบบการพัฒนาเมือง โดยเฉพาะความหนาแน่นอาคารที่แสดงผ่านค่า FAR และ BCR งานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบล็อกที่อยู่อาศัยในฐานะหน่วยพื้นฐานของโครงสร้างเมือง ครอบคลุมบ้านจัดสรร อาคารชุดการเคหะ และอาคารชุดขนาดกลาง เพื่อวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่าง FAR และ BCR กับสภาวะน่าสบาย ควบคู่กับการประเมินบทบาทของพื้นที่สีเขียวในการบรรเทาความร้อน โดยใช้โปรแกรม ENVI-met ในการจำลองและประเมินตัวแปร ได้แก่ อุณหภูมิอากาศ อุณหภูมิรังสีเฉลี่ย ความเร็วลม ดัชนีความร้อนเชิงสรีรวิทยา (PET) และ Heat Index ผลการศึกษาพบว่า ลักษณะสัณฐานวิทยาของบล็อกส่งผลต่อสภาวะน่าสบายทางความร้อนแตกต่างกันตามฤดูกาล โดยในฤดูร้อนทุกกรณีศึกษามีค่า PET สูงกว่าช่วงสบาย และพบว่า ค่า MRT เป็นปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อค่า PET มากที่สุด โดย FAR และ BCR ที่สูงขึ้นมีความสัมพันธ์กับการเพิ่มขึ้นของร่มเงา ส่งผลให้ค่า MRT ลดลง นอกจากนี้ ความเร็วลมเป็นปัจจัยรองที่มีอิทธิพลต่อค่า PET ขณะที่ในฤดูหนาว ค่า PET โดยรวมลดลง และบางช่วงเวลาอยู่ในช่วงสภาวะสบาย โดย ค่า MRT ยังคงเป็นปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อค่า PET มากที่สุด สะท้อนให้เห็นว่าในทั้ง 2 ฤดูกาล การควบคุมการรับรังสีดวงอาทิตย์และการสร้างร่มเงาเป็นปัจจัยสำคัญ ขณะที่ความเร็วลมมีบทบาทต่อค่า PET มากในฤดูร้อน และลดลงในฤดูหนาว สำหรับผลการศึกษาการเพิ่มพื้นที่สีเขียว พบว่า ต้นไม้มีบทบาทสำคัญในการสร้างร่มเงาและลดอุณหภูมิรังสีเฉลี่ย โดยเฉพาะในกรณีที่มีสัดส่วนพื้นที่สีเขียวสูง (GCR 36%) ซึ่งสามารถลดค่า PET ได้ประมาณ 1.20-2.81 °C ในฤดูร้อน และ 0.98-3.29 °C ในฤดูหนาว ขณะที่กรณีการใช้บล็อกหญ้าร่วมกับผนังเขียวสามารถลดค่า PET ได้เพียง 0.21-0.44 °C เท่านั้น ทั้งนี้ ต้นไม้มีประสิทธิภาพเด่นในบล็อกความหนาแน่นต่ำ ขณะที่ในบล็อกความหนาแน่นสูง ประสิทธิภาพลดลงจากอิทธิพลของเงาอาคาร ผลการศึกษาชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของการบูรณาการพื้นที่สีเขียวร่วมกับลักษณะสัณฐานวิทยาของบล็อกที่อยู่อาศัย โดยร่มเงาและการจัดวางองค์ประกอบสีเขียวอย่างเหมาะสมเป็นปัจจัยสำคัญในการลดอุณหภูมิและปรับปรุงสภาวะน่าสบายทางความร้อนในระดับคนเดินเท้า นอกจากนี้ ในด้านการประเมินดัชนี Heat Index เพื่อสะท้อนระดับความเสี่ยงทางความร้อนในบริบทการสื่อสารด้านความเสี่ยงต่อสุขภาพ พบว่า ในฤดูร้อน ทุกกรณีศึกษามีค่า Heat Index อยู่ในระดับเตือนภัยถึงอันตราย โดยเฉพาะช่วงเวลา 11.00-16.00 น. ขณะที่ในฤดูหนาว ค่า Heat Index อยู่ในช่วงปลอดภัยถึงเฝ้าระวัง และมีระดับความรุนแรงต่ำกว่าฤดูร้อนอย่างชัดเจน ทั้งนี้ การเพิ่มพื้นที่สีเขียวสามารถช่วยลดค่า Heat Index และลดระยะเวลาพื้นที่ที่อยู่ในระดับความร้อนวิกฤตได้ประมาณ 1 ชั่วโมง ในบางกรณี และมีประสิทธิภาพเด่นในช่วงเวลา 12.00-15.00 น. ซึ่งเป็นช่วงที่มีภาระความร้อนเริ่มสูงขึ้น อย่างไรก็ตาม Heat Index มีข้อจำกัดในการสะท้อนผลของร่มเงาและอุณหภูมิรังสีเมื่อเทียบกับ PET ดังนั้น การพิจารณาร่วมกันของทั้งสองดัชนีจึงช่วยให้สามารถประเมินสภาวะน่าสบายและความเสี่ยงจากความร้อนได้ครอบคลุมมากยิ่งขึ้น |
