|
ปัญหากฎหมายตามพระราชบัญญัติหลักประกันทางธุรกิจ พ.ศ. 2558 |
|---|---|
| รหัสดีโอไอ | |
| Title | ปัญหากฎหมายตามพระราชบัญญัติหลักประกันทางธุรกิจ พ.ศ. 2558 |
| Creator | หริพันธุ์ ศุภสุทธิเวช |
| Contributor | กำชัย จงจักรพันธ์, ที่ปรึกษา |
| Publisher | มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ |
| Publication Year | 2568 |
| Keyword | หลักประกันทางธุรกิจ, สิทธิเรียกร้อง, กิจการ, บังคับหลักประกัน, Business security, Claim, Business (as collateral), Enforcement of security |
| Abstract | ตามที่พระราชบัญญัติหลักประกันทางธุรกิจ พ.ศ. 2558 ได้ประกาศใช้ตั้งแต่วันที่ 31 ตุลาคม 2558 และมีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 2 กรกฎาคม 2559 โดยมีวัตถุประสงค์ เพื่อให้มีการนำทรัพย์สินที่มีมูลค่าทางเศรษฐกิจที่ไม่สามารถจำนองหรือจำนำมาใช้เป็นหลักประกันการชำระหนี้ในลักษณะที่ผู้ให้หลักประกันไม่จำเป็นต้องส่งมอบการครอบครองทรัพย์สินที่เป็นหลักประกันให้แก่ผู้รับหลักประกัน และเป็นการเพิ่มช่องทางในการนำทรัพย์สินมาเป็นหลักประกัน เพื่อให้ผู้ประกอบธุรกิจเข้าถึงแหล่งเงินทุนสะดวกขึ้น และได้รับอัตราดอกเบี้ยที่ต่ำกว่าเดิม แต่นับตั้งแต่กฎหมายฉบับดังกล่าวมีผลใช้บังคับกลับพบว่ากฎหมายดังกล่าวยังใช้บังคับได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ เนื่องจากเจ้าหนี้บางรายไม่มั่นใจว่าการรับหลักประกันทางธุรกิจที่เป็นทรัพย์สินไม่มีทะเบียน และอยู่ในความครอบครองของลูกหนี้จะสามารถบังคับชำระหนี้กับทรัพย์สินดังกล่าวได้เมื่อลูกหนี้ผิดนัดชำระหนี้ ประกอบกับยังไม่เคยมีคำพิพากษาของศาลกำหนดเป็นแนววินิจฉัยปัญหาข้อกฎหมาย อีกทั้งกฎหมายยังกำหนดวิธีการบังคับหลักประกันที่ผู้รับหลักประกันไม่เคยปฏิบัติ และอาจสร้างภาระให้แก่ผู้รับหลักประกันในการดำเนินการขาย และดูแลทรัพย์หลักประกัน โดยดุษฎีนิพนธ์นี้ ผู้เขียนได้นำเสนอปัญหาทางกฎหมายที่จำเป็นต้องพิจารณาได้แก่ 1. ปัญหากฎหมายเกี่ยวกับสิทธิและหน้าที่ของคู่สัญญา ได้แก่ 1.1 ปัญหาการนำพระราชบัญญัติหลักประกันทางธุรกิจ พ.ศ. 2558 มาใช้กับเรื่องที่มิใช่ทางธุรกิจ ซึ่งยังคงมีปัญหาให้ต้องพิจารณาตีความว่าทรัพย์หลักประกันที่จะนำจดทะเบียนหลักประกันทางธุรกิจนั้น จะต้องเป็นทรัพย์หลักประกันที่ใช้ในการประกอบธุรกิจโดยเฉพาะหรือไม่ และสัญญาประธานจะต้องมีวัตถุประสงค์สำหรับการประกอบธุรกิจเท่านั้นหรือไม่1.2 ปัญหาการนำอสังหาริมทรัพย์มาจดทะเบียนหลักประกันทางธุรกิจ ซึ่งปัจจุบันอสังหาริมทรัพย์ถือเป็นทรัพย์ที่สามารถจำนองได้ตามกฎหมายอยู่แล้ว การกำหนดให้นำอสังหาริมทรัพย์มาจดทะเบียนหลักประกันทางธุรกิจจึงอาจเป็นการซ้ำซ้อนกับการจดทะเบียนจำนอง และการจำกัดให้นำเฉพาะอสังหาริมทรัพย์ที่ใช้ในการประกอบธุรกิจมาจดทะเบียนหลักประกันทางธุรกิจอาจไม่สอดคล้องกับทางปฏิบัติ และอาจเพิ่มขั้นตอนในการปฏิบัติมาก1.3 ปัญหาการกำหนดให้นำสิทธิการเช่ามาจดทะเบียนหลักประกันในฐานะสิทธิเรียกร้อง ซึ่งสิทธิการเช่ามีข้อแตกต่างจากสิทธิการรับเงินทั่วไป ซึ่งไม่มีวัตถุแห่งหนี้ที่มีสภาพเป็นตัวเงิน และสัญญาเช่ายังถือเป็นสัญญาต่างตอบแทนโดยผู้เช่าและผู้ให้เช่าต่างมีสิทธิและหน้าที่ที่จะต้องปฏิบัติต่อกันต่างจากผู้มีสิทธิเรียกร้องในการรับเงินที่ไม่มีหน้าที่ใด ๆ ต้องปฏิบัติ จึงทำให้มีปัญหาข้อกฎหมายว่าการกำหนดวิธีการบังคับหลักประกันให้ลูกหนี้แห่งสิทธิชำระหนี้ให้แก่ผู้รับหลักประกันเมื่อหนี้แห่งสิทธิเรียกร้องถึงกำหนดชำระจะต้องดำเนินการอย่างไร 1.4 ปัญหาการรับกิจการเป็นหลักประกัน ซึ่งกำหนดให้คู่สัญญาจะต้องระบุชื่อผู้รับใบอนุญาตเป็นผู้บังคับหลักประกัน และยื่นหนังสือของผู้รับใบอนุญาตซึ่งยินยอมเป็นผู้บังคับหลักประกันไปพร้อมกับคำขอจดทะเบียนจึงทำให้คู่สัญญาอาจเสียค่าใช้จ่ายไปโดยไม่จำเป็นหากไม่มีการบังคับหลักประกัน รวมถึงการกำหนดขั้นตอนที่ยุ่งยากกว่าการจดทะเบียนหลักประกันทางธุรกิจทรัพย์สินประเภทอื่น ๆ ทำให้มีการจดทะเบียนกิจการเป็นจำนวนน้อยมากเมื่อเทียบกับการจดทะเบียนหลักประกันทางธุรกิจประเภทอื่น ๆ 2. ปัญหากฎหมายเกี่ยวกับกระบวนการในศาล และการบังคับหลักประกัน ได้แก่2.1 ปัญหาการบังคับหลักประกันทางธุรกิจด้วยวิธีการประมูลโดยเปิดเผยตามมาตรา 40 ซึ่งกฎหมายกำหนดกระบวนการบังคับหลักประกันในกรณีที่คู่สัญญาตกลงกันได้ และผู้ให้หลักประกันตกลงยินยอมส่งมอบทรัพย์หลักประกันให้บังคับหลักประกัน ผู้รับหลักประกันสามารถนำทรัพย์ไปขายโดยประมูลเปิดเผยได้โดยไม่ต้องใช้สิทธิทางศาล ซึ่งทำให้กระบวนการบังคับหลักประกันรวดเร็ว และสะดวกมากยิ่งขึ้น แต่ในทางปฏิบัติกลับพบว่า แม้จะมีการจดทะเบียนหลักประกันทางธุรกิจสังหาริมทรัพย์ที่ใช้ในการประกอบธุรกิจจำนวนมาก แต่กลับมีการบังคับหลักประกันทางธุรกิจโดยวิธีการประมูลโดยเปิดเผยน้อยมาก และผู้รับหลักประกันบางรายกลับเลือกที่จะใช้วิธีการฟ้องลูกหนี้ในฐานะเจ้าหนี้สามัญแทนการบังคับหลักประกันทางธุรกิจตามวิธีการที่พระราชบัญญัติหลักประกันทางธุรกิจ พ.ศ. 2558 กำหนด และจากการศึกษาผู้เขียนพบว่าการบังคับหลักประกันทางธุรกิจด้วยวิธีการประมูลโดยเปิดเผยตามมาตรา 40 ยังคงมีปัญหาทางกฎหมายเกี่ยวกับการส่งมอบทรัพย์หลักประกันที่ทำให้ผู้รับหลักประกันมีภาระค่าใช้จ่ายสำหรับการครอบครอง และการดูแลรักษาทรัพย์หลักประกัน และปัญหาเกี่ยวกับความหมายของการจำหน่าย “โดยวิธีการประมูลโดยเปิดเผย” ซึ่งพระราชบัญญัติหลักประกันทางธุรกิจ พ.ศ. 2558 ไม่ได้กำหนดว่าการจำหน่ายหลักประกันโดยวิธีการประมูลโดยเปิดเผยว่าจะต้องดำเนินการอย่างไร และกฎหมายก็ไม่ได้เปิดโอกาสให้คู่สัญญาสามารถกำหนดวิธีการบังคับหลักประกันด้วยวิธีอื่นอีกด้วย รวมไปถึงปัญหาการคัดค้านราคาจำหน่ายทรัพย์หลักประกันที่ให้นำบทบัญญัติเรื่องการคัดค้านการขายทอดตลาดตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาใช้บังคับแต่บทบัญญัติดังกล่าวได้ถูกยกเลิกแล้ว2.2 ปัญหากฎหมายเกี่ยวกับการนำคดีขึ้นสู่การพิจารณาของศาลเพื่อบังคับหลักประกัน ที่กฎหมายกำหนดให้ยื่น “คำร้อง” เพื่อขอให้ศาลมีคำ “คำพิพากษา” และมีผลทำให้มีปัญหาการตีความทางกฎหมายว่าคดีบังคับหลักประเป็นคดีไม่มีข้อพิพาทหรือไม่ เนื่องจากการยื่นคำร้องตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งจะใช้สำหรับการเสนอคดีไม่มีข้อพิพาทแต่จำเป็นต้องใช้สิทธิทางศาล และหากเจ้าหนี้จะฟ้องลูกหนี้เพื่อบังคับชำระหนี้ไปพร้อมบังคับหลักประกันจะสามารถทำได้ในคดีเดียวหรือไม่ รวมไปถึงการกำหนดค่าธรรมเนียมศาลเนื่องจากการเสนอคดีขึ้นสู่ศาล แบบคดีมีข้อพิพาท และคดีไม่มีข้อพิพาทมีอัตราค่าธรรมเนียมศาลแตกต่างกัน3. ปัญหาการพิจารณาและกำหนดโทษในทางอาญา ซึ่งพบว่าแนววินิจฉัยลงโทษผู้กระทำความผิดของศาลยังคงกำหนดโทษสถานเบา จึงทำให้ไม่สามารถสร้างสภาพบังคับให้ผู้กระทำความผิดต้องเกรงกลัวต่อกฎหมายได้ จากปัญหาข้างต้น ผู้เขียนจึงได้ทำการศึกษา และวิจัยกฎหมาย โดยเปรียบเทียบกับมาตรการการนำทรัพย์สินมาเป็นหลักประกันการชำระหนี้ตาม UNCITRAL Model Law on Secured Transactions และ Article 9 of the Uniform Commercial Code และสัมภาษณ์ไปยังนักกฎหมายในภาคสถาบันการเงิน เพื่อให้ทราบถึงปัญหาในทางปฏิบัติ และข้อกังวลของสถาบันการเงินเกี่ยวกับการรับหลักประกันทางธุรกิจ และบังคับหลักประกัน เพื่อเสนอแนวทางการตีความกฎหมาย และแนวทางแก้ไขบทบัญญัติทางกฎหมายที่ทำให้เกิดปัญหาในทางปฏิบัติ เพื่อเพิ่มความเชื่อมั่นให้กับสถาบันการเงิน และช่วยให้ผู้ประกอบธุรกิจสามารถเข้าถึงแหล่งเงินทุนได้อย่างแท้จริงตามเจตนารมณ์ของกฎหมาย |
