|
ปัญหาการตีความเจตนาพิเศษของมาตรา 157 แห่งประมวลกฎหมายอาญา |
|---|---|
| รหัสดีโอไอ | |
| Title | ปัญหาการตีความเจตนาพิเศษของมาตรา 157 แห่งประมวลกฎหมายอาญา |
| Creator | ณัฐพงศ์ ศรีหิรัญ |
| Contributor | ปกป้อง ศรีสนิท, ที่ปรึกษา |
| Publisher | มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ |
| Publication Year | 2568 |
| Keyword | มาตรา157, เจตนาพิเศษ, การตีความกฎหมายอาญา, เจ้าพนักงานปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ, Section 157, Special intent, Interpretation of criminal law, Misconduct of public officials |
| Abstract | ความรับผิดทางอาญาตามมาตรา 157 เป็นบทบัญญัติที่มีไว้เพื่อลงโทษเจ้าพนักงานที่กระทำความผิดในตำแหน่งหน้าที่และทำให้เกิดความเสียหายขึ้น การศึกษาค้นคว้าอิสระในเรื่อง “ปัญหาการตีความเจตนาพิเศษของมาตรา 157 แห่งประมวลกฎหมายอาญา” มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาถึงเจตนารมณ์และรากฐานของบทบัญญัติมาตรา 157 แห่งประมวลกฎหมายอาญา รวมทั้งศึกษาปัญหาการตีความ “เจตนาพิเศษ” ส่วนของถ้อยคำที่ว่า “เพื่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้หนึ่งผู้ใด” ในมาตราดังกล่าวตลอดจนศึกษาวิเคราะห์แนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่เกี่ยวข้อง และศึกษาเปรียบเทียบกับกฎหมายต่างประเทศ ได้แก่ ประเทศฝรั่งเศส และกฎหมายของรัฐนิวยอร์ก ประเทศสหรัฐอเมริกา เพื่อวิเคราะห์หาสาเหตุสภาพปัญหาและหาข้อเสนอแนะแนวทางที่เหมาะสมในการแก้ไขปัญหาการตีความ “เจตนาพิเศษ” ของบทบัญญัติมาตรา 157 ที่เหมาะสมต่อไปการศึกษาครั้งนี้ใช้วิธีวิจัยทางเอกสาร โดยศึกษาจากบทบัญญัติของกฎหมาย ตำราทางกฎหมาย บทความทางวิชาการ งานวิจัย วิทยานิพนธ์ คำพิพากษาศาลฎีกา รวมถึงกฎหมายและแนวความคิดในการใช้กฎหมายอาญาของศาลในต่างประเทศที่เกี่ยวกับความผิดของเจ้าพนักงาน จากผลการศึกษาพบว่า ความผิดตามมาตรา 157 แห่งประมวลกฎหมายอาญา มีลักษณะเป็นบทบัญญัติที่มีขอบเขตความรับผิดที่กว้างเกินไป จึงถูกนำมาใช้เป็นบทกวาดกองในการเอาผิดเจ้าพนักงานที่แม้ในบางกรณี การกระทำนั้นเป็นเพียงความผิดทางวินัย หรือเป็นการกระทำอันเกิดจากการใช้ดุลพินิจที่สุจริตและเพื่อรักษาประโยชน์สาธารณะ ทั้งถ้อยคำในส่วนของเจตนาพิเศษ “เพื่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้หนึ่งผู้ใด” แห่งมาตรา 157 มิได้มีการบัญญัติบทนิยามเพื่อให้ความหมายไว้อย่างชัดเจน จึงส่งผลให้การตีความถ้อยคำดังกล่าวขึ้นอยู่กับดุลพินิจของศาลเป็นสำคัญ และแนวคำพิพากษาศาลเองก็ยังเป็นสิ่งที่สะท้อนให้เห็นถึงปัญหาจากการขาดความเป็นเอกภาพ โดยในบางแนวคำพิพากษา ศาลได้วางหลักว่าต้องปรากฏเจตนาพิเศษโดยตรงจึงจะเป็นความผิด แต่ในขณะที่บางแนวคำพิพากษา ศาลกลับตีความจากเพียงความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นหรือจากการไม่ปฏิบัติให้ถูกต้องตามระเบียบของทางราชการเท่านั้น นอกจากนี้ผลการศึกษายังพบว่าหลักการตีความ “เจตนาพิเศษ” ดังกล่าวยังขัดต่อหลักการตีความกฎหมายอาญาที่ต้องตีความโดยเคร่งครัด ปัญหาดังกล่าวนี้อาจก่อให้เกิดผลกระทบต่อการบริหารราชการแผ่นดิน ส่งผลให้เจ้าพนักงานไม่กล้าที่จะใช้อำนาจหรือใช้ดุลพินิจในการปฏิบัติหน้าที่แม้เพื่อรักษาประโยชน์สาธารณะหรือช่วยเหลือประชาชน เพราะเกรงว่าตนอาจจะต้องถูกดำเนินคดีทางอาญาตามมาตรา 157 จากการศึกษากฎหมายเปรียบเทียบพบว่ากฎหมายของประเทศฝรั่งเศส ไม่มีบทบัญญัติที่มีลักษณะเป็นบทกวาดกองเหมือนดัง มาตรา157 และกฎหมายของรัฐนิวยอร์ก ประเทศสหรัฐอเมริกา ที่มีการบัญญัติความรับผิดทางอาญาของเจ้าพนักงานไว้คล้ายกับมาตรา 157 แต่ทั้งสองประเทศต่างมีการกำหนดองค์ประกอบความรับผิดทางอาญาของเจ้าพนักงานไว้อย่างเฉพาะเจาะจงชัดเจน ทั้งยังให้ความสำคัญเกี่ยวกับการพิสูจน์เจตนาด้วยว่า เจ้าพนักงานผู้นั้นมีเจตนาทุจริตหรือเจตนามุ่งร้ายโดยตรงหรือไม่ นอกจากนี้ยังให้ความสำคัญการตีความกฎหมายที่ขยายความรับผิดทางอาญาเป็นอย่างมาก จึงทำให้สามารถจำกัดขอบเขตการใช้กฎหมายอาญาไม่ให้กว้างเกินสมควร ผู้ศึกษาจึงเห็นว่าการตีความเจตนาพิเศษ “เพื่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้หนึ่งผู้ใด” ตามมาตรา 157 ควรตีความถ้อยคำดังกล่าวโดยเคร่งครัดตามหลักกฎหมายอาญา และการพิจารณาว่าเจ้าพนักงานผู้นั้นมีเจตนาพิเศษ “เพื่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้หนึ่งผู้ใด” หรือไม่ ต้องปรากฏข้อเท็จจริงชัดเจนว่า ผู้กระทำมีเจตนามุ่งร้ายเพื่อจะก่อให้เกิดความเสียหายแก่บุคคลหนึ่งบุคคลใดโดยตรง ไม่ควรตีความจากการกระทำที่เป็นเพียงการผิดระเบียบหรือจากความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นโดยทั่วไป ทั้งนี้เพื่อให้การบังคับใช้มาตรา 157 เป็นไปอย่างเหมาะสมและเป็นคุณสอดคล้องกับหลักความรับผิดทางอาญา ไม่กระทบต่อการปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าพนักงานที่ทำงานโดยสุจริต ผู้เขียนเห็นควรเพิ่มเติมคำนิยามเพื่อให้ความหมายถ้อยคำที่ว่า “เพื่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้หนึ่งผู้ใด” และเห็นควรเพิ่มเติมบทบัญญัติเกี่ยวกับขอบเขตการบังคับใช้กฎหมายมาตรา 157 ดังกล่าวไว้ในวรรคสามของมาตราดังกล่าว เพื่อสร้างความชัดเจนและสร้างเกาะป้องกันให้แก่เจ้าพนักงานผู้กระทำการโดยสุจริต |
