|
การพัฒนาโปรแกรมสร้างเสริมสุขภาพวิถีมุสลิมแบบครบวงจรสำหรับผู้สูงอายุในพื้นที่ภาคกลางที่เดินทางไปประกอบพิธีฮัจญ์ |
|---|---|
| รหัสดีโอไอ | |
| Title | การพัฒนาโปรแกรมสร้างเสริมสุขภาพวิถีมุสลิมแบบครบวงจรสำหรับผู้สูงอายุในพื้นที่ภาคกลางที่เดินทางไปประกอบพิธีฮัจญ์ |
| Creator | หทัยรัตน์ ชลเจริญ |
| Contributor | พสิษฐ์พล วัชรวงศ์วาน, ที่ปรึกษา |
| Publisher | มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ |
| Publication Year | 2568 |
| Keyword | การสร้างเสริมสุขภาพ, ฮัจญ์, มุสลิม, ผู้แสวงบุญและการแสวงบุญ, เวชศาสตร์การเดินทาง, นโยบายสุขภาพ, Health promotion, Hajj, Muslims, Pilgrims and pilgrimages, Travel medicine, Health policy |
| Abstract | บทนำ: การเดินทางไปประกอบพิธีฮัจญ์เป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นทั่วโลก และมีความเสี่ยงต่อสุขภาพผู้แสวงบุญชาวมุสลิมโดยเฉพาะผู้สูงอายุ เช่น ผู้แสวงบุญมีความเสี่ยงต่อโรคติดต่อและโรคไม่ติดต่อ เป็นต้น ประเทศไทยยังไม่เคยมีรายงานการศึกษาเรื่องการพัฒนาโปรแกรมสร้างเสริมสุขภาพวิถีมุสลิมแบบครบวงจรส าหรับผู้สูงอายุในพื้นที่ภาคกลางที่เดินทางไปประกอบพิธีฮัจญ์ วัตถุประสงค์: การศึกษาวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์หลักคือ เพื่อพัฒนาโปรแกรมการสร้างเสริมสุขภาพวิถีมุสลิมแบบครบวงจรส าหรับผู้สูงอายุในพื้นที่ภาคกลางที่เดินทางไปประกอบพิธีฮัจญ์และวัตถุประสงค์รอง 2 ประการ คือ 1. ศึกษาพฤติกรรมการสร้างเสริมสุขภาพวิถีมุสลิมของผู้สูงอายุในพื้นที่ภาคกลางที่เดินทางไปประกอบพิธีฮัจญ์ และ 2. ศึกษาสภาพปัญหาในการสร้างเสริมสุขภาพวิถีมุสลิมของผู้สูงอายุในพื้นที่ภาคกลางที่เดินทางไปประกอบพิธีฮัจญ์ วิธีการศึกษา: การศึกษานี้ใช้วิธีการศึกษาแบบผสมผสานทั้งเชิงปริมาณและคุณภาพ โดยแบ่งเป็น 2 ระยะคือ 1.การส ารวจและวิเคราะห์ปัญหา โดยใช้ข้อมูลจากการส ารวจ และสัมภาษณ์เชิงลึก (in-depth interviews) และระยะที่ 2 การพัฒนาโปรแกรมฯ ประกอบด้วย ขั้นตอนที่ 1 การยกร่างโปรแกรมฯ ขั้นตอนที่ 2 การศึกษาความเป็นไปได้จากผู้มีส่วนได้เสียด้วยกระบวนการสนทนากลุ่มของผู้เกี่ยวข้องกับการดูแลผู้สูงอายุที่เดินทางไปประกอบพิธีฮัจญ์ จ านวน 12 คน ขั้นตอนที่ 3 (2) การปรับปรุงร่างโปรแกรมฯ ขั้นตอนที่ 4 ตรวจคุณภาพของโปรแกรมฯ โดยผู้ทรงคุณวุฒิจ านวน 5 คน และขั้นตอนที่ 5 การแก้ไขปรับปรุงเป็นโปรแกรมฯ ฉบับสมบูรณ์ ประชากรที่ศึกษาคือ ผู้สูงอายุในพื้นที่ภาคกลางที่มีอายุตั้งแต่ 60 ปีขึ้นไปที่มีประสบการณ์การเดินทางไปประกอบพิธีฮัจญ์ นิยามของโปรแกรมสร้างเสริมสุขภาพวิถีมุสลิมแบบครบวงจรส าหรับผู้สูงอายุที่เดินทางไปประกอบพิธีฮัจญ์ คือ รูปแบบการสร้างเสริมสุขภาพของผู้สูงอายุที่เดินทางไปประกอบพิธีฮัจญ์ที่พัฒนาขึ้นจากการบูรณาการแนวคิดปัจจัยก าหนดสุขภาพ การสร้างเสริมสุขภาพวิถีมุสลิม และเวชศาสตร์การเดินทาง การวิเคราะห์การศึกษาเชิงปริมาณใช้สถิติเชิงพรรณนา ส าหรับข้อมูลเชิงคุณภาพใช้การวิเคราะห์เนื้อหาเชิงประเด็น (trematic content analysis) ร่วมกับการตรวจสอบสามเส้า (triangulation) โดยใช้ข้อมูลจากการศึกษาเชิงปริมาณ การสัมภาษณ์เชิงลึก และการสนทนากลุ่ม ผลการศึกษา: จ านวนตัวอย่างส าหรับการศึกษาเรื่องพฤติกรรมการสร้างเสริมสุขภาพวิถีมุสลิมคือ 149 คน กลุ่มตัวอย่างมีอายุเฉลี่ยระหว่าง 60-69 ปีมากที่สุด มีโรคประจ าตัวมากที่สุด ร้อยละ 55.0 โดยโรคประจ าตัวที่พบคือ โรคความดันโลหิตสูงและเบาหวาน กลุ่มตัวอย่างมีพฤติกรรมการสร้างเสริมสุขภาพวิถีมุสลิมโดยรวมอยู่ในระดับปานกลาง (x̄ = 63.12, S.D.= 5.54) เมื่อพิจารณารายด้าน พบว่าพฤติกรรมการสร้างเสริมสุขภาพด้านการรับประทานอาหาร และการรับประทานยา อยู่ในระดับปานกลาง (x̄ = 24.06, S.D.= 3.16, x̄ = 7.95, S.D. = 1.09) ตามล าดับ ส่วนด้านการออกก าลังกาย มีคะแนนพฤติกรรมสุขภาพอยู่ในระดับต่ า (x̄ = 15.97, S.D. = 3.08) ส่วนด้านการจัดการความเครียด มีคะแนนพฤติกรรมสุขภาพอยู่ในระดับสูง (x̄ = 15.12, S.D. = 2.32) การศึกษาเชิงคุณภาพพบประเด็นหลัก 2 ประเด็น คือพฤติกรรมการสร้างเสริมสุขภาพวิถีมุสลิม และสภาพปัญหาในการสร้างเสริมสุขภาพ พฤติกรรมการสร้างเสริมสุขภาพวิถีมุสลิมมีประเด็นย่อยคือ ปัญหาทางด้านสุขภาพร่างกาย โดยเฉพาะโรคเรื้อรังและปัญหาทางสุขภาพจิต สภาพปัญหาในการสร้างเสริมสุขภาพมี 2 ประเด็นย่อยคือ ขาดความรู้และความตระหนัก และ 2.ความต้องการความรู้ และการปฏิบัติการดูแลผู้สูงอายุเดินทางไปประกอบพิธีฮัจญ์ในระดับชุมชน การศึกษาการพัฒนาโปรแกรมการสร้างเสริมสุขภาพวิถีมุสลิมของผู้สูงอายุในพื้นที่ภาคกลางที่เดินทางไปประกอบพิธีฮัจญ์จากกระบวนการกลุ่ม พบว่า ควรประกอบไปด้วยกิจกรรมที่ครอบคลุมกิจกรรมก่อนเดินทาง ขณะประกอบพิธี และหลังกลับจากการประกอบพิธีฮัจญ์ สรุป: การศึกษานี้พบว่าพฤติกรรมการสร้างเสริมสุขภาพวิถีมุสลิมของผู้สูงอายุในพื้นที่ภาคกลางที่เดินทางไปประกอบพิธีฮัจญ์มีพฤติกรรมการสร้างเสริมสุขภาพ อยู่ในระดับปานกลาง ปัญหาที่พบมากที่สุดเกี่ยวกับพฤติกรรมด้านการออกก าลังกาย โดยผู้สูงอายุส่วนใหญ่ขาดความรู้และความตระหนักเรื่องการสร้างเสริมสุขภาพวิถีมุสลิม แนวทางการพัฒนาโปรเเกรมที่เสนอโดยผู้เข้าร่วมการสนทนากลุ่ม คือโปรเเกรมการสร้างเสริมสุขภาพวิถีมุสลิมแบบครบวงจรส าหรับผู้สูงอายุในพื้นที่(3) ภาคกลางที่เดินทางไปประกอบพิธีฮัจญ์ควรประกอบด้วยกิจกรรมก่อนการเดินทาง ขณะประกอบพิธีฮัจญ์ และหลังเดินทางกลับ การศึกษานี้เสนอว่าสถานพยาบาลควรมีระบบคัดกรองเพื่อให้ผู้สูงอายุที่เดินทางไปประกอบพิธีฮัจญ์ได้รับการดูแลที่สอดคล้องกับปัญหาแต่ละรายเพื่อประโยชน์ต่อการดูแลผู้สูงอายุกลุ่มนี้ การศึกษานี้เสนอแนะให้มีการวิจัยเพิ่มเติมเกี่ยวกับเรื่องการพัฒนาโปรแกรมการสร้างเสริมสุขภาพวิถีมุสลิมในบริบทอื่น ๆ รวมถึงปัญหาที่เกี่ยวข้องกับการเดินทางไปประกอบพิธีฮัจญ์และปัจจัยที่มีผลต่อการสร้างเสริมสุขภาพของผู้สูงอายุที่เดินทางไปประกอบพิธีฮัจญ์ |
