|
การจัดการความยุติธรรมเกี่ยวกับสถานะบุคคลตามกฎหมาย: บุตรของบุพการีที่มีสัญชาติไทย |
|---|---|
| รหัสดีโอไอ | |
| Title | การจัดการความยุติธรรมเกี่ยวกับสถานะบุคคลตามกฎหมาย: บุตรของบุพการีที่มีสัญชาติไทย |
| Creator | ศิวนุช สร้อยทอง |
| Contributor | สมเกียรติ วรปัญญาอนันต์, ที่ปรึกษา |
| Publisher | มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ |
| Publication Year | 2561 |
| Keyword | สัญชาติ, สิทธิมนุษยชน, สถานะบุคคลตามกฎหมาย, คนไร้รัฐไร้สัญชาติ, ความยุติธรรม, Nationality, Human rights, Legal personal status, Stateless and nationality-less, Justice |
| Abstract | วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ เป็นผลมาจากการทำงานวิจัยเพื่อให้ความช่วยเหลือทางกฎหมายแก่บุตรของบุพการีที่มีสัญชาติไทย ผ่านการทำงานห้องทดลองทางสังคมของบางกอกคลินิกนิติธรรมศาสตร์ ซึ่งปรากฏคำร้องขอความช่วยเหลือทางกฎหมายจำนวนมากจากบุคคลกลุ่มนี้ตลอดระยะเวลา 7 ปี ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2555 จนถึงปัจจุบันผลการศึกษาวิทยานิพนธ์เริ่มต้นองค์ความรู้แรกในด้านสังคมวิทยาของกฎหมายโดยทบทวนจากคำร้องขอความช่วยเหลือทางกฎหมายของคนซึ่งสืบสายโลหิตจากบิดาหรือมารดาสัญชาติไทย แต่ประสบความเปราะบางใน 8 สถานการณ์จนส่งผลให้บุคคลเหล่่านี้ประสบปัญหาความไร้รัฐไร้สัญชาติหรือเสมือนไร้รัฐไร้สัญชาติ และประสบปัญหาการเข้าถึงสิทธิมนุษยชน ทั้งนี้ ผลการศึกษาสะท้อนถึงสถานการณ์ของคนเปราะบาง 5 กลุ่ม อันได้แก่ (1) คนซึ่งไม่รู้ว่าตนเองเกิดที่ไหนเมื่อไหร่ แต่มีอัตลักษณ์ชัดเจนว่าเป็นคนที่มีสิทธิในสัญชาติไทย (2) คนซึ่งอาจเกิดในหรือนอกประเทศไทย แต่มีบุพการีที่สามารถตรวจพิสูจน์สารพันธุกรรม (DNA) ได้ (3) คนซึ่งมีพยานบุคคลชัดเจน จึงไม่จำเป็นต้องพึ่งการตรวจ DNA และไม่มีปัญหาข้อกฎหมาย (4) คนซึ่งมีพยานหลักฐานชัดเจน แต่เคยได้รับผลร้ายจากข้อกฎหมายซึ่งปฏิเสธหลักสืบสายโลหิต และ (5) คนซึ่งพัวพันกับการทุจริตทางทะเบียน ทั้งนี้ ความเปราะบางดังกล่าวจะรุนแรงมากขึ้นเมื่อตกอยู่ในความเดือดร้อนด้านสิทธิมนุษยชนสำคัญ 6 ประการ กล่าวคือ (1) ปัญหาการไม่มีบัตรประจำตัวประชาชนเพื่อเข้าสู่สวัสดิการสังคม (2) ปัญหาความป่วยหนัก (3) ปัญหาการเดินทางออกนอกพื้นที่(4) ปัญหาการเดินทางกลับเข้าประเทศไทย (5) ปัญหาการสมัครเรียนหรือได้รับวุฒิการศึกษา และ (6) ปัญหาการประกอบอาชีพ โดยผลการศึกษาด้านสถานการณ์ความเปราะบางนี้ เป็นจุดตั้งต้นของงานวิจัยเพื่อการพัฒนาโดยสร้างองค์ความรู้ของแนวคิดและกลไกพิเศษ/เฉพาะของรัฐไทยในการจัดการความยุติธรรมด้านการรับรองสัญชาติและจัดการสิทธิมนุษยชนอื่น ๆ ในลักษณะคู่ขนานสำหรับคนเปราะบางกลุ่มนี้ในประการต่อมา วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ได้ทบทวนหลักคิดในกระบวนการรับรองสิทธิในสัญชาติไทยโดยสืบสายโลหิต ซึ่งรัฐไทยมีหน้าที่รับรองสิทธิในสัญชาติของบุตรซึ่งสืบสายโลหิตจากบุพการี อันเป็นการยอมรับ “การมีสิทธิในสัญชาติ” ของมนุษย์ ตามกฎหมายว่าด้วยสัญชาติ และการยอมรับ “หน้าที่รับรองสิทธิ” ของรัฐไทย ตามกฎหมายว่าด้วยการทะเบียนราษฎร ซึ่งผลการศึกษาวิทยานิพนธ์จะสะท้อนวิธีพิจารณาความกฎหมายว่าด้วยสัญชาติของคนเปราะบางข้างต้น ผ่านความเป็นไปได้ทางกฎหมาย 3 กระบวนการ คือ (1) การรับรองสิทธิในสัญชาติไทยของคนซึ่งปรากฏ อัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์ชัดเจน (2) การรับรองสิทธิในสัญชาติไทยของคนซึ่งปรากฏผลการตรวจพิสูจน์สารพันธุกรรม และ (3) การรับรองสิทธิในสัญชาติไทยของคนซึ่งปรากฏพยานบุคคลการสืบสายโลหิต โดยในแนวคิดเพื่อคนเปราะบางนั้น จึงจำเป็นต้องทำงานเชิงรุกและจำเป็นต้องมีแนวทางปฏิบัติที่ชัดเจนตลอดจนเข้าใจง่ายสำหรับผู้ที่เกี่ยวข้องนอกจากนั้น วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ได้ทบทวนพันธกรณีตามกฎหมายระหว่างประเทศและกฎหมายไทยในการจัดการสิทธิมนุษชน 7 ลักษณะ ผ่านความเป็นไปได้ทางกฎหมายในการจัดการสิทธิอันจำเป็นทั้งในช่วงก่อนหรือระหว่างรอการรับรองสิทธิในสัญชาติไทย เพื่อบรรเทาความเดือดร้อนเสียหาย และการจัดการสิทธิอันจำเป็นภายหลังการรับรองสิทธิในสัญชาติเสร็จสิ้นแล้ว เพื่อส่งเสริมให้บุคคลเหล่านี้ได้เข้าถึงคุณภาพสิทธิในระดับที่ดีที่สุดด้วยสถานะคนชาติในท้ายที่สุดนี้ ผลการศึกษาวิทยานิพนธ์ ย่อมนำไปสู่ข้อสรุปและข้อเสนอแนะเพื่อการพัฒนาประเทศไทย ตลอดจนยกระดับความร่วมมือในการจัดการประชากรเปราะบางในประชาคมอาเซียนต่อไป |
