|
การศึกษาย่านกับความเป็นตัวตนและแผนที่มรดกทางวัฒนธรรมชุมชน: กรณีศึกษาชุมชนในเขตพื้นที่อนุรักษ์เพื่อส่งเสริมเอกลักษณ์ศิลปวัฒนธรรมไทย อำเภอเมืองพิษณุโลก |
|---|---|
| รหัสดีโอไอ | |
| Title | การศึกษาย่านกับความเป็นตัวตนและแผนที่มรดกทางวัฒนธรรมชุมชน: กรณีศึกษาชุมชนในเขตพื้นที่อนุรักษ์เพื่อส่งเสริมเอกลักษณ์ศิลปวัฒนธรรมไทย อำเภอเมืองพิษณุโลก |
| Creator | สาธิตา รัตนพันธ์ |
| Contributor | จาตุรงค์ โพคะรัตน์ศิริ, ที่ปรึกษา |
| Publisher | มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ |
| Publication Year | 2560 |
| Keyword | ย่านกับความเป็นตัวตน, แผนที่มรดกทางวัฒนธรรมชุมชน, พื้นที่อนุรักษ์, เมืองเก่าพิษณุโลก, Place and identity, Cultural heritage mapping, Cultural conservation area, Phitsanulok Old Town |
| Abstract | พื้นที่อนุรักษ์เพื่อส่งเสริมเอกลักษณ์ศิลปวัฒนธรรมไทย อำเภอเมืองพิษณุโลก หรือพื้นที่สีน้ำตาลอ่อน (เมืองเก่าพิษณุโลก) เป็นพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากการจำกัดการพัฒนา ตามกฎกระทรวงผังเมืองรวมเมืองพิษณุโลก พ.ศ. 2553 ในขณะเดียวกันโดยรอบของพื้นที่อนุรักษ์เพื่อส่งเสริมเอกลักษณ์ศิลปวัฒนธรรมไทยกลับมีการพัฒนาค่อนข้างสูง มีการใช้ประโยชน์ที่ดินที่มีความแตกต่างออกไปอย่างชัดเจน เช่น พื้นที่พาณิชยกรรม พื้นที่ที่อยู่อาศัยหนาแน่นปานกลาง พื้นที่ที่อยู่อาศัยหนาแน่นน้อย เป็นต้น นอกจากนี้ยังมีนโยบายและโครงการพัฒนาจากภาครัฐที่สำคัญ เช่น การเป็นจุดตัดของแนวระเบียงเศรษฐกิจลุ่มแม่น้ำโขง (GMS Economic Corridors) ทั้ง 2 แนว คือ แนวพื้นที่เศรษฐกิจเหนือ-ใต้ (North-South Economic Corridor) และ แนวพื้นที่เศรษฐกิจตะวันออก-ตะวันตก (East-West Economic Corridor) โครงการรถไฟฟ้าความเร็วสูงกรุงเทพฯ-เชียงใหม่ ระยะที่ 1 (กรุงเทพ-พิษณุโลก) เป็นต้น อีกทั้งสำนักนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมได้จัดให้เมืองเก่าพิษณุโลกเป็นหนึ่งในเมืองเก่ากลุ่มที่ 1 โดยเมืองเก่ากลุ่มที่ 1 หมายถึง พื้นที่เมืองเก่าที่เป็นเมืองเก่าที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์และโบราณคดี เป็นศูนย์กลางของอาณาจักร และมีความเสี่ยงในการเกิดภัยคุกคามจากการบุกรุกหรือการขยายตัวของชุมชน จึงจำเป็นจะต้องมีการดำเนินการประกาศขอบเขตเมืองเก่าอย่างเร่งด่วน แต่เมืองเก่าพิษณุโลก เป็นเมืองเก่าเพียงแห่งเดียวในประเทศไทย ที่ยังไม่สามารถประกาศขอบเขตเมืองเก่าได้ เนื่องจากขั้นตอนกระบวนการมีส่วนร่วมยังขาดการยอมรับจากประชาชน การศึกษาย่านกับความเป็นตัวตนจึงเป็นการศึกษาเพื่อกระตุ้นให้เกิดความตระหนักถึงคุณค่าของมรดกทางวัฒนธรรมที่เป็นส่วนหนึ่งของย่านชุมชน โดยใช้วิธีการสำรวจ การสอบถาม และการสัมภาษณ์ กลุ่มตัวอย่างจำนวน 100 คนในย่านชุมชนที่อยู่ในพื้นที่อนุรักษ์เพื่อส่งเสริมเอกลักษณ์ศิลปวัฒนธรรมไทย ถึงการนิยามย่านและความเป็นตัวตน ได้แก่ การจำแนกตัวตน ความต่อเนื่องที่มีต่อย่าน ความภูมิใจในตนเอง และความมีประสิทธิภาพในตนเอง ที่มีต่อความสัมพันธ์ทางสภาพแวดล้อมภายในย่าน และความสัมพันธ์ทางสังคมและวิถีชีวิตภายในย่านผลการศึกษาสามารถสรุปได้ว่า ในด้านความสัมพันธ์ทางสภาพแวดล้อม ปัจจัยที่มีผลต่อการนิยามย่านและตัวตนของคนในชุมชน ได้แก่ ภูมิหลัง ความรู้สึกเป็นเจ้าของในถิ่นที่อยู่ เศรษฐกิจ และระยะเวลาการอยู่อาศัยในย่านชุมชน ตัวอย่างเช่น ผู้ที่มีระยะเวลาการอยู่อาศัยในย่านชุมชนมานาน จะมีความรู้สึกผูกพันต่อสภาพแวดล้อมและมรดกทางวัฒนธรรมในพื้นที่มากกว่าผู้ที่มีระยะเวลาการอยู่อาศัยในย่านชุมชนน้อย เป็นต้น และในด้านความสัมพันธ์ทางสังคมและวีถีชีวิต ปัจจัยที่มีผลต่อการนิยามย่านและตัวตนของคนในชุมชน คือ ความรู้สึกคุ้นเคย ตัวอย่างเช่น ผู้ที่มีความสนิทสนมกับเพื่อนบ้านมาก มักจะไม่มีความคิดละทิ้งย่านชุมชน แตกต่างจากผู้ที่มีความสนิทสนมกับเพื่อนบ้านน้อย หรือไม่รู้จักเพื่อนบ้านเลย จะมีความคิดละทิ้งย่านชุมชนมากกว่า เป็นต้น นอกจากนี้ การสำรวจเพื่อจัดทำแผนที่มรดกทางวัฒนธรรมชุมชน ยังแสดงให้เห็นความสำคัญของโบราณสถานและพื้นที่มรดกทางวัฒนธรรมต่าง ๆ ภายในย่านชุมชนได้ชัดเจนขึ้นอีกด้วย |
